عربى ) و ابن حريش ( صحاف ) را مىتوان نام برد . نخستين عاملى كه از شكوه بيت الحكمه كاست ، انتقال مركز حكومت اسلامى از بغداد به سامرا در عهد معتصم ( 218 - 227 ه ) بود ، در پى اين انتقال ، ويژگى فرهنگستانى آن كمرنگ و به يك كتابخانه محدود شد . بيت الحكمه در دوره كوتاه حكومت واثق ( 227 - 232 ه ) نيز رونقى نيافت ، تا اينكه در زمان متوكل ( 232 - 247 ه ) با حمايت‌هاى وى از علم و علما ، متعلقات و اموال آن باز گردانده شد ، بدين سبب وى را احياءكننده بيت الحكمه بعد از مأمون مىدانند . اين مؤسسه محققا تا اواخر قرن چهارم داير و محل آمد و شد علما و محققان بوده است ، چنان‌كه ابن نديم ( متوفى 385 ه ) به جزوه‌اى به خط حميرى متعلق به اين كتابخانه اشاره كرده و نمونه خط آن را در كتاب خود آورده است . خطيب بغدادى ( متوفى 463 ه ) نيز از صالح بن وجيه نقل مىكند كه كتاب « صفة الخلفاء » را در خزانه مأمون خوانده است . به‌گفته برخى نويسندگان اين مؤسسه تا حمله مغول به بغداد ( 656 ه ) همچنان بر پا بوده است . از بقاياى آن پس از حمله مغول اطلاع چندانى در دست نيست . به بركت ترجمه‌هايى كه در بيت الحكمه صورت گرفت ، بسيارى از آثار علمى در جهان باقى ماند ، و با نوآورىهاى دانشمندان اسلامى ، ميراث علمى گذشتگان غناى بيشترى يافت و به تحولات علمى بزرگى انجاميد ، اين مؤسسه علاوه بر آنكه در پيشرفت علوم و اعتلاى انديشه اسلامى تأثيرى مهم و بسزا داشت ، براى ديگر فرمانروايان مسلمان نيز در ايجاد مراكز مشابه سرمشق قرار گرفت ، از جمله المستنصر باللّه خليفه اموى اندلس ( حك : 350 - 366 ه ) به تقليد از مأمون كتابخانه بزرگى در قرطبه بنا نهاد . العزيز باللّه ، خليفه فاطمى مصر ( حك : 365 - 386 ه ) در تأسيس خزانة الكتب ، و الحاكم بامر اللّه ( حك : 386 -